Isfahan Makamı Nedir? Teknik Yapısı, Duygusal Derinliği ve Az Bilinen Özellikleri

Isfahan Makamı’nın Genel Tanımı

Isfahan makamı, Türk musikisinde duygusal derinliği yüksek, içe dönük ve zarif karakteriyle öne çıkan birleşik (mürekkep) makamlardan biridir. Adını İran’ın kültür merkezi olan İsfahan şehrinden alır. Hem klasik repertuvarda hem de tasavvufi eserlerde güçlü bir anlatım alanı bulmuştur.

---

1. Isfahan Makamı’nın Teknik Yapısı

Dizi Yapısı

Isfahan makamı, temel olarak şu yapıdan oluşur:

• Yerinde Uşşak Dörtlüsü

• Nevâ üzerinde Buselik Beşlisi

🔹 Karar perdesi: Dügâh
🔹 Güçlü perdesi: Nevâ
🔹 Yeden: Rast
🔹 Asma kararlar: Segâh, Çargâh, Nevâ

Teknik olarak Isfahan, Uşşak karakteriyle başlayıp Buselik rengine evrilen bir makamdır.

---

2. Seyir Özelliği (En Kritik Nokta)

Isfahan makamının seyri:

• İnici–çıkıcıdır

• Çoğunlukla Nevâ civarında başlar

• Alt bölgede Uşşak duygusu hâkimdir

• Üst bölgede Buselik renk belirginleşir

• Karar her zaman Dügâh’ta yapılır

⚠️ Önemli teknik detay:
Isfahan’ı Hüseyni veya Uşşak’tan ayıran en belirgin unsur, üst bölgede Buselik hissinin netleşmesi ve Segâh perdesinin karar gibi kullanılmamasıdır.

---

3. Duygusal Karakter ve Psikoakustik Etki

Isfahan makamı:

• Hüzünlü ama karamsar olmayan

• Derin düşünce ve iç muhasebe çağrışımı yapan

• “Sessiz kabulleniş” duygusu veren bir yapıdadır

🎧 Dinleyicide sıklıkla:

• Nostaji

• Kaderle yüzleşme

• İçsel dinginlik
  uyandırır.

---

4. Şaşırtıcı ve Az Bilinen Özellikler

🔸 1. Batı Müziği ile Gizli Akrabalık

Isfahan makamı, Batı müziğinde Do minör dizisiyle şaşırtıcı derecede benzer bir psikolojik etki yaratır. Bu nedenle:

• Batı kökenli dinleyiciler tarafından “tanıdık” hissedilir

• Crossover projelerde uyumu yüksektir

---

🔸 2. Tasavvufta “Teslimiyet Makamı” Olarak Anılması

Bazı eski nazari kaynaklarda Isfahan için:

“Akıl yorulur, kalp konuşur.”
ifadesi kullanılmıştır.

Bu yönüyle:

• Tevekkül

• Kabulleniş

• İçsel sükûnet
  temalarıyla ilişkilendirilir.

---

🔸 3. En Zor Makamlardan Biri Sayılır

Teoride kolay gibi görünmesine rağmen Isfahan:

• Yanlış icrada kolayca Uşşak’a kayar

• Buselik hissi verilmezse karakterini kaybeder

• Özellikle taksim icrasında ustalık ister

Bu nedenle klasik üstatlar:

“Isfahan çalabilen, makam bilir.”
demiştir.

---

🔸 4. Şifa Musikisinde Kullanımı

Geleneksel musikiyle tedavi anlayışında Isfahan makamı:

• Ruhsal yorgunluk

• Melankolik dalgalanmalar

• İçsel gerginlik
  durumlarında tercih edilmiştir.

---

5. Isfahan Makamı ile Sık Karıştırılan Makamlar

Makam	Ayırt Edici Fark
Uşşak	Üst bölgede Buselik yok
Hüseyni	Hüseyni beşlisi baskın
Segâh	Karar Segâh’ta yapılır
Nihavend	Tam Batı minör karakterlidir

---

6. Besteciler ve Kullanım Alanları

Isfahan makamı özellikle:

• Klasik fasıl eserlerinde

• İlahi ve tasavvuf musikisinde

• Derin duygulu enstrümantal taksimlerde
  tercih edilmiştir.

---

Sonuç

Isfahan makamı, Türk musikisinin sessiz ama derin konuşan makamlarından biridir. Teknik açıdan dengeli, duygusal açıdan güçlü ve icra bakımından seçici bir yapıya sahiptir. Onu gerçek anlamda hissettiren icralar, dinleyiciyle doğrudan kalpten kalbe bir bağ kurar.